LA CALAVERA CATRINA: İSKELET KADIN

Hepimiz, müzisyen olmayı hayal eden bir çocuk olan Pixar canavarı Coco’yu biliriz. Coco bir yetenek yarışmasına katıldığında aniden bu dünyadan kaybolur ve kendini ölümden sonraki hayatta bulur.

2018’de En İyi Canlandırma Özelliği film kategorisinde Altın Küre aldı. Sıradan ya da şık kıyafetlerde, filmde kullanılan iskelet karakterleri, José Guadalupe Posada’nın, özellikle en ünlü eseri Catrina La Calavera Garbancera’dan gelen baskılardan ilham alınmıştır. Ya da halk arasında bilinen adıyla La Calavera Catrina.

José Guadalupe Posada (1851-1913) genellikle Meksikalı baskıcılığın babası ve en iyi karikatürist olarak kabul edilir. Uzun kariyeri boyunca yerel matbaalar ve çok sayıda dinî yayın için görüntüler yapmıştır. Bugüne kadar Pofiriato diktatörlüğünün, ekonomik, sosyal eşitsizliklerinin ve şiddet içeren politikanın çok kıymetli bir politik hicivci ve eleştirel anlatıcısı olarak tanınmıştır. 

1868’de Posada, Aguascalientes’teki (Orta Meksika) José Trinidad Pedroza atölyesinde illüstratör olarak çalışırken litografiyi öğrendi. Posada bu atölyede, yayınlanmaya yönelik ilk politik karikatürlerini resmetti: El Jicote. Daha sonra Posada, önce Aguascalientes’de, sonra León, Guanajuato’da ve son olarak Meksika’da (şehir merkezinde Calle Cerrada de Santa Teresa’da) birkaç litografi atölyesi vardı.

Muhtemelen 1889 gibi erken bir tarihte Posada, Mexico City’deki (1852-1917) Antonio Vanegas Arroyo’nun yayınevi için çalışmaya başladı. Günümüzde tutulan eserlerin çoğu bu matbaadan geliyor.

José Guadalupe Posada, Skeletons (calaveras) riding bicycles, ca. 1900, (published), Metropolitan Museum of Art.

Posada’nın en iyi bilinen karikatürleri, parlak renkli kağıtlarda yayınlanan iskeletlerdir (calaveras). İnsanların sadece %30’unun okuryazar olduğu bir toplumda, güncel sorunları ve güncel olayları, aşk ve romantizmi, hikâyeleri, popüler şarkıları ve diğer temaları anlatmanın yoluydu. Çizgi romanların daha az cümleleri ile karmaşık konuları iletmek daha kolaydı, bu yüzden daha erişilebilirlerdi. Sokak satıcıları tarafından pazarlarda, sokakta ve festivallerde satılmak üzere basıldılar ve kitlelere hikâye anlatmak için bir araç olarak tasarlandılar. Posada’nın çalışmaları ülkedeki durumu ve en ayrıcalıklı sınıfların eleştirisini yaptı. Porfiriato’da var olan korkunç eşitsizlik ve adaletsizliği kanıtladı.

La Catrina’nın, Posada’nın ölümünden sadece birkaç ay önce 1912 civarında ortaya çıktığına inanılıyor.

ONA ADINI KİM VERDİ?

La Calavera Garbancera, Posada’nın en popüler karakteri olmuştur. Adı ne anlama geliyor? Calavera, kafatası için İspanyolca bir terimdir. Garbancero (nohut), ebedî olarak, yerli olmasına rağmen, Avrupa gibi davranan veya kendi kültürel kökenini inkar eden bir kişiyi adlandırmak için kullanılan argo bir kelimedir. Posada bu insanlarla satirik karikatürlerinde alay etti.

“Catrín” zarif ve iyi giyimli bir adamdı, genellikle yerel yerine Avrupa modasını izleyen biriydi. Catrín; Meksika’daki 19. yüzyıl sonlarının ve 20. yüzyılın başlarındaki Meksika aristokrasisinin üyelerini, Meksika gerçekliği ile teması olmayan ve başta Fransız ya da Amerikan olmak üzere yabancı yaşam tarzlarına odaklanan şekilde tasvir etmek için de kullanıldı. Diego Rivera, büyük bir şapkanın içindeki kadın iskeletini adlandırdı: La Catrina.

Posada Calavera Oaxaquena

SEMBOL OLARAK YENİ BİR HAYAT

Diego Rivera onun resmini ‘Dream of a Sunday Afternoon in Alameda Central Park’ı del Prado otelinde, Mexico City’deki El Centro Historico’da Avenida Juarez’de bulunan (1946 -1947 arasında boyanan) duvar için ayırmıştır. İş devasaydı; ölçüleri 4.8m yükseklik ve 15m genişliğindedir.

Resim, bir sette farklı dönemlerden gelen Meksika tarihî figürlerini ülkenin başkentindeki eski kentin yakınında bulunan Alameda adlı gerçek bir parkta toplar. Hem sürrealist hem de çok semboliktir. Farklı felsefi inançların politikacılarına eşittir: devrimciler, diktatörler, pozitivistler, demokratlar, liberaller, muhafazakarlar ve yerliler gibi.

Sahne kalabalık ve yoğun. İş, ölüm gibi farklı yaşam ve dönemlerden insanları birleştiriyor: kahramanlar ve kötü adamlar, kazananlar ve kaybedenler, generaller ve politikacılar, kampinolar (tarım işçileri) ve hacendados (tarla sahipleri), çocuklar ve yetişkinler, yazarlar ve dilenciler, aristokrasi ve proletarya, gerçek ve hayalî figürler.

Kompozisyonu, Rembrandt’taki Gece Saati’ni hatırlıyor. Her iki periferde de daha dinamik ve çarpıcı; görüşümüzü genç bir Diego Rivera’nın elini tutarak La Catrina’nın merkezine odaklıyor. Calavera’nın yanında, solda, Frida Khalo var. Sağdaki José Guadalupe Posada’nın kendisi.

Catrina şık bir elbise, büyük tüylü bir şapka ve boynundaki tüylü Mesoamerikan yılan tanrısı Quetzalcóatl’ı andıran bir kürk giyiyor. Kemeri de bir başka Kolomb öncesi eser olan Aztek taş takvimlerine dokunuyor.

Görünüşe göre Rivera bu resimle Posada’ya saygı duyuyor. Catrina imajını Meksika kimliği konusundaki özel görüşüne yerleştirir. Bunu yaparak tarihsel bir karikatürü alır ve onu, ölümde hepimizin eşit olduğuna dair inancımız olan ulusal bir sembole dönüştürür. Posada’nın yaptığı gibi geçmişe ve şimdiye yorumlarda bulunur.

ÖLÜLER GÜNÜ VE CATRINA

Meksika’daki pop kültürü, Catrina’yı aldı ve özellikle Ölüler Günü şenlikleri sırasında (2 Kasım), her yerde tüketilmeye hazır bir meta haline getirdi. Onun görüntüsü şimdi sınırları ve ortamları aşıyor. Büyüleyici, Hollywood’a uygun bir karakter veya yerel pazarda kolayca bulunabilen tatlı bir hatıra. Onu Netflix’te de izleyebiliriz.

Küreselleşmesinden ve metalaşmasından bağımsız olarak bu görüntü ve Posada’nın görsel dilinin tamamı, insan varlığına atıfta bulunduğundan derinden evrensel kalır. Aynı zamanda öbür dünyayı yöneten, rolü kemikleri gözetmek ve ölülerin antik şenliklerine başkanlık etmek olan yeraltı tanrıçası Mictlantecuhtli (Ölülerin Hanımı) ülkesinde yaratılabilirdi.

Posada, Folk Dance Beyond Grave

Meksika’da ölüm yüzyıllar boyunca kültürde tanınır, betimlemeleri eski binalar ve Aztek kodları üzerinde bulunabilir. Posada, Catrina ile ölümün bir başka versiyonunu da beraberinde getiriyor. Yerli sanatçılar gibi onun hayatın bir parçası olduğunu gösteriyor, “ölüm demokratiktir, çünkü sonuçta, sarışınlar, esmerler, zengin ya da fakir, tüm insanlar kafatasına dönüşür.”

Kaynak: https://www.dailyartmagazine.com/la-calavera-catrina-a-skeleton-lady/

Herkese merhaba! İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesinde İngilizce Öğretmenliği 3. sınıf öğrencisiyim. Amacımız sizleri sıkmadan sanata doyurmak. Sevgili okurlarımız, bu iş bizim için derin bir tutku.

Bir Yorum Yazın